विविध कर्ण राेग आणि त्यावरील उपचार

 

आजच्या लेखात आपण कान आणि त्यावरील उपचारांबद्दल चर्चा करणार आहाेत. कान हे शरीराचे एक महत्त्वाचे अंग आहे. आयुर्वेदामध्ये आचार्य सुश्रुतांनी 28 प्रकारच्या कर्ण राेगांचे वर्णन केले आहे. त्यापैकी, आज आपण वारंवार हाेणारे कर्ण राेग आणि त्यांच्या उपचारांबद्दल चर्चा करणार आहाेत.

 

कानाची वेदना (कर्णशूल) : कानात हाेणाऱ्या वेदनेला कर्णशूल म्हणतात.

जे कधीकधी कानात पाणी भरल्यामुळे, कानातील मळ फुगल्यामुळे किंवा अनेकदा कानातील मळाच्या अधिक दाबामुळे उत्पन्न हाेते. काही वेळा मळाच्या अधिक दाबामुळे कानाचा पडदा फाटण्याचीही शक्यता असते.
ज्यामुळे बहिरेपणाही येऊ शकताे.

कर्णशूलासाठी मी खालील उपाय सुचवताे : समुद्राचे फेण (समुद्रफेन) बारीक करून त्याचे चूर्ण घ्यावे, त्यावर लिंबाच्या रसाचे दाेन-तीन थेंब टाकावेत, कानात जिथे वेदना हाेत असेल त्या जागेवर किंवा कानात जर फाेड आला असेल तर त्या जागेवर लावावे, यामुळे वेदनेत आराम मिळेल आणि जर कानातून पू येत असेल तर त्यातही फायदा हाेईल.

कर्णनाद : या राेगामध्ये वायू शब्दवह नाड्यांमध्ये संचार करून कानात विविध प्रकारचे आवाज उत्पन्न करताे. माॅडर्न सायन्समध्ये या राेगाला टिनिटस म्हणतात. या राेगामध्ये रुग्णाला भुंग्याच्या गुणगुणाटासारखे, सतार किंवा सनईसारखे, धबधब्यासारखे किंवा सापाच्या फुत्कारण्यासारखे विविध आवाज ऐकू येतात.

कर्णनाद राेगात कानातून येणारे आवाज बंद करण्यासाठी खालीलपैकी काेणताही एक उपाय वैद्यांच्या सल्ल्यानुसार करता येऊ शकताे : कुळीथ मातीच्या भांड्यात भाजावे - ते गरम-गरम कुळीथ शुद्ध मधात टाकावे. त्यानंतर गाळून ते मध कानात टाकावे. हा प्रयाेग केल्याने कानातून येणारे विविध आवाज बंद हाेतात.

10-10 ग्राम गाईचे तूप, तिळाचे तेल आणि 12 ग्राम मध घ्यावे. त्यात 5 ग्राम कापूर आणि 15 ग्राम त्रिफळा चूर्ण मिसळून मलमसारखे तयार करावे. नंतर ते मंद आचेवर गरम करावे. गरज पडल्यास त्यात थाेडे दुसरे तेल मिसळता येते. तेल तयार झाल्यावर थाेडे थंड करून गाळून भरून ठेवावे. या तेलाचे थेंब राेज कानात टाकावेत. या उपायाने हळूहळू सर्व प्रकारचा कर्णनाद बरा हाेताे.

बेलफळाचा गर घ्यावा आणि ताे गाेमूत्रात वाटावा. त्यात थाेडे पाणी आणि गाईचे दूध टाकून मंद आचेवर शिजवावे. शिजवताना त्यात तिळाचे तेलही मिसळावे. तेल सिद्ध झाल्यावर थंड करून गाळून भरून ठेवावे. या तेलाचे दाेन-दाेन थेंब राेज रात्री कानात टाकावेत. काही दिवसांत कानातून येणारे आवाज बंद हाेतील.

कर्णनाद राेगात सारिवादि वटीच्या दाेन-दाेन गाेळ्या सकाळ-संध्याकाळ दुधासाेबत घ्याव्यात, तसेच साेबत पाैष्टिक आहार घ्यावा.
बहिरेपणा : अनेक कारणांमुळे कानात बहिरेपणा येताे. वयामुळे जर बहिरेपणा आला असेल, तर बिल्वादी तेल या प्रकारच्या बहिरेपणासाठी खूप फायदेशीर आहे. साेबत ब्राह्मी वटीच्या दाेन-दाेन गाेळ्या आणि सारिवादि वटीच्या दाेन-दाेन गाेळ्या दुधासाेबत घेतल्यास लवकर फायदा हाेताे.

 

याशिवाय निर्गुंडीच्या (नगाेड) रसाचे पाच-पाच थेंब कानात नियमित टाकल्याने जुन्या बहिरेपणावरही खूप फायदा हाेताे. हा प्रयाेग 40 दिवस तर नक्कीच करावा.

याव्यतिरिक्त, अपामार्गाच्या क्षाराच्या पाण्यात (क्षाराेदक) अपामार्गाचा कल्प मिसळून तिळाचे तेल सिद्ध करून कर्णपूरण (कानात तेल भरणे) केल्याने कर्णपाक आणि बहिरेपणा, दाेन्हीमध्ये लाभ हाेताे. याशिवाय, कानातून पू येत असेल, त्यात दुर्गंधी येत असेल, कानात सूज आली असेल, डाेकेदुखी असेल, तर कानात टर्पे न्टाइन तेलाचे दाेन-दाेन थेंब सकाळ-संध्याकाळ टाकल्याने खूप लवकर आराम मिळताे.

लहान आणि बाेलू न शकणाऱ्या मुलांमध्ये हाेणारी कर्ण वेदना ओळखण्यासाठी आयुर्वेदामध्ये सांगितले आहे की, कानात वेदना हाेत असेल तर बालक हाताने वारंवार कानाला स्पर्श करते.

वारंवार डाेके हलवते, अस्वस्थ हाेते, झाेपत नाही आणि स्तनपानही करत नाही. या लक्षणांवरून त्याला कानात वेदना आहे असा अंदाज लावून त्यावर उपचार करता येतात.

कर्ण राेगातील रुग्णांसाठी गहू, तांदूळ, मूग, जव, जुने तूप, पडवळ, वांगी, कारली इत्यादी हितकारक आहेत. तर, व्यायाम, डाेक्यावरून अंघाेळ करणे, जास्त बाेलणे आणि कफकारक व जड पदार्थांचे सेवन अहितकारक सांगितले आहे.