सहजीवनातील कटुता: दुर्लक्ष की निष्ठेचा प्रश्न

नातेसंबंध दृढ करण्यासाठी, अनेकदा एकमेकांशी वारंवार किंवा वेगवेगळ्या प्रकारे बाेलावे लागते. हे संबंध दृढ करण्यााठी केवळ इच्छाशक्तीच नव्हे, तर काैशल्यही आवश्यक आहे आणि ते नसल्यास, ते जाेपासावे लागते. इच्छा असेल पण काैशल्य नसेल, तर ते जाेपासता येते. पण, काैशल्य असेल पण इच्छा नसेल, तर ते जागृत करणे खूपच कठीण असते.सहजीवनातील समस्या आणि त्यांच्या उपायांबद्दल बाेलताना, जाेडप्यांना हे समजवावे लागते की, या पृथ्वीवरील प्रत्येक जाेडप्याला एकमेकांसाेबत प्रेम-आनंदशांती-समृद्धीने राहण्याची अपेक्षा असते आणि हाच सहजीवनाचा मूळ उद्देश आहे.पण वास्तव हे आहे की बहुतेक जाेडप्यांची नाती, प्रेमळ-आनंदी असण्याऐवजी, कमी-अधिक प्रमाणात कटुता, गैरवर्तन, दुर्लक्ष, अविश्वास किंवा निष्ठेच्या समस्यांनी भरलेली असतात. प्रत्येक जाेडप्याने स्वतः ला विचारला पाहिजे असा स्वाभाविक प्रश्न हा आहे की, प्रेम-आनंद-शांती-समृद्धीच्या अपेक्षेच्या दरम्यान, कटुता, गैरवर्तन, दुर्लक्ष, अविश्वास किंवा निष्ठेच्या समस्या सहजीवनाला का घेरतात.

आणि, म्हणूनच, एक पाऊल पुढे जाऊन, हे सर्व साेडवण्यात आणि सहजीवनाचा मूळ उद्देश पुन्हा मिळवण्यात अडचण काय आहे? यामध्ये अडचणी दाेन प्रकारच्या असू शकतात- एक, काैशल्य आणि दुसरी,इच्छा! बहुतेक जाेडप्यांमध्ये सहजीवन आनंदी कसे करावे याचे काैशल्य नसते.नात्यात प्रेम, काळजी आणि ओढ टिकवून ठेवण्यासाठी किंवा ती अधिक घट्ट करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या गाेष्टींमध्ये काैशल्य नसते. अर्थात, हे काैशल्य येते कुठून? ते अभ्यासक्रमात शिकवले जात नाही आणि पूर्वी, वडीलधाऱ्यांच्या अनुभवातून आणि सल्ल्यातून थाेडेफार शिकता येत असे; पण आता बहुतेक प्रकरणांमध्ये ते अजिबात उपलब्ध नसते आणि जिथे असते तिथे ऐकण्याची किंवा अनुसरण करण्याची प्रवृत्ती नसते. जाेपर्यंत माणूस स्वतःच्या अनुभवातून शिकत नाही, ताेपर्यंत कधी कधी एकत्र आयुष्यही निघूनही जाते.

जाेडप्यांमधील सर्वात माेठी उणीव असते ती संवाद काैशल्याची. एकत्र जीवनातील काेणतीही समस्या साेडवण्यासाठी एकमेकांशी संवाद साधण्याची कला ही एक मूलभूत गरज आहे. ज्या लाेकांमध्ये संवाद काैशल्य नसते, ते एकमेकांशी वागताना नेहमी स्वतः चा बचाव करण्यात व्यस्त असतात, म्हणजेच ते प्रत्येक गाेष्टीबद्दल नेहमी बचावात्मक भूमिका घेतात. त्यांना इतरांचे ऐकण्यात किंवा त्यांच्या भावना समजून घेण्यात रसनसून, केवळ स्वतःच्या वागणुकीचे आणि वर्तनाचे समर्थन करण्यातच रस असताे. या बचावात्मक वृत्तीमुळे, समस्या साेडवण्याच्या दिशेने विचार करण्याऐवजी, ती व्यक्ती वादाचा आधार घेते आणि आपला दृष्टिकाेन याेग्य ठरवण्यात आपली ऊर्जा खर्च करते.एकमेकांना समजून घेण्याऐवजी, हे जाेडीदार एकमेकांना चिडवण्यात, आराेप करण्यात किंवा वाद घालण्यात व्यस्त असतात आणि एकमेकांवर सतत दाेषाराेप करत राहतात.

आता सांगा, जिथे एकाच छताखाली राहणारे लाेक एकमेकांशी साधा संवादही साधू शकत नाहीत, तिथे सुखी सहजीवनाची अपेक्षा करणे अवास्तव नाही का? जरी दाेघांनाही सलाेख्याचे सहजीवन हवे असले तरी जाेपर्यंत त्यांची ही मर्यादा दूर हाेत नाही, ताेपर्यंत सर्व शहाणपण व्यर्थ आहे.ज्या लाेकांमध्ये ही मूलभूत समज नसते की काेणत्याही बाबतीत स्त्री-पुरुषांचे वैचारिक विश्लेषण आणि वर्तन भिन्न असते, त्यांच्यातील परस्पर संवाद संघर्षमय असताे.हे लाेक आपल्या जाेडीदाराचा दृष्टिकाेन समजून घेण्यात आणि एकमेकांच्या मतांचे किंवा निर्णयांचे आदराने मूल्यांकन करण्यात नेहमीच अपयशी ठरतात. थाेडक्यात, आपला जाेडीदार आपल्याला समजत नाही या विचाराने ते दाेघेही निराश हाेतात. एक छाेटेसे उदाहरण घेऊया. जर काही कारणास्तव पत्नीच्या माेबाइलमधील फाेटाे हरवले आणि ती फाेटाे गमावल्याबद्दलचे दुःख पतीला सांगते, तर पती तिचे दुःख समजून घेण्याऐवजी तिला बॅकअप घेण्याचा सल्ला देऊ लागताे. अशा परिस्थितीत, पत्नीला सल्ल्याची नव्हे, तर सहानुभूतीची गरज आहे हे समजण्यासाठी, पुरुष आणि स्त्रियांचे विचार आणि भावना भिन्न असतात हे समजून घेणे आणि स्वीकारणे आवश्यक आहे.