यंत्रे अधिक हुशार हाेत आहेत आणि आपण स्वयंचलित

    12-May-2026
Total Views |
 


machines
 
आधुनिक तंत्रज्ञानाची आता ‘मशीन लर्निंग’शिवाय कल्पना करणे कठीण हाेत चालले आहे. तुमच्या घरातील टीव्ही, फ्रिज, वाॅशिंग मशीन इत्यादी उपकरणांपासून ते सिरी, अलेक्सा, स्वयंचलित गाड्यांपर्यंत, प्रत्येक गाेष्ट तुमच्या सवयी, आवडीनिवडी, पसंती इत्यादींमधून शिकते आणि त्यानुसार बदलते. त्याच्या शिकण्यासाठी प्रत्येक डेटा, इनपुट किंवा वापर महत्त्वाचा आहे. दिवसेंदिवस, ही सर्व यंत्रे ‘स्मार्ट लर्नर्स’ बनत आहेत आणि अधिकाधिक शिकून अधिक चांगली हाेत आहेत.दुसरीकडे, जशी यंत्रे अधिक स्मार्ट हाेत आहेत, तसे आपण अधिकाधिक स्वयंचलित हाेत आहाेत. यंत्रे आपल्याला तयार जेवण देण्यास सक्षम हाेत आहेत, परिणामी आपले शिकणे आणि काैशल्ये कमी हाेत आहेत. आपण तंत्रज्ञानावर अधिकाधिक अवलंबून हाेत आहाेत आणि आता आपली गाडी त्याशिवाय चालूही शकत नाही.
 
ज्या पिढ्या पाढ्यांमधून अर्ध आणि मूळ संख्या ताेंडपाठ म्हणायच्या आणि माेजायच्या, त्या आता नाहीशा हाेत आहेत आणि अशी पिढी वाढत आहे जी कॅल्क्युलेटर शिवाय साधी बेरीजसुद्धा करू शकत नाही! आपण हे विसरत आहाेत की यंत्राला विचार करायला आपणच लावताे; ते आपल्या अपयशी ठरण्याचा प्रश्न नाही, पण जर आपण शिकणे थांबवले, तर ते दिवस नक्कीच येतील.आता विचार करा, जर शिकण्याची इतकी मर्यादित क्षमता असलेली आधुनिक साधने आपल्या दैनंदिन जीवनात माेठे बदल घडवून आणत असतील, तर अमर्याद शिकण्याची क्षमता असलेला मेंदू काय करू शकत नाही? आपला मेंदूसुद्धा आपल्या आणि इतरांच्या अनुभवांतून, आपल्या इतिहासातून, प्रत्येक इंद्रियाद्वारे मिळणाऱ्या माहितीमधून सतत शिकत असताे. यातील काही शिकणे आपाेआप घडते; पण सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, जे शिक्षण विचार आणि जीवनात परिवर्तन घडवते, ते चिंतनातून घडते आणि, हाच ‘मशीन लर्निंग’ आणि मानवी शिक्षणामधील फरक आहे.
 
यंत्रे विचार करत नाहीत, ती केवळ डेटा आणि अल्गाेरिदमच्या आधारावर शिकत राहतात, तर दुसरीकडे माणसांकडे स्वतःची अमर्याद बुद्धिमत्ता असते, जी शिकण्यासाठी सतत विकसित हाेऊ शकते. दुर्दैवाने, बहुतेक लाेक आपल्या मेंदूला या दिशेने विकसित हाेण्यासाठी प्रयत्न करणे टाळतात, जेणेकरून चुकीचा भार पडू नये. थाेडक्यात, कमी क्षमतेचे यंत्र जास्त शिकते आणि आपण शिकताना त्यात अडकून पडताे. शिकण्याची क्षमता, शिकण्याची प्रतिभा आणि शिकण्याचे काैशल्य याेगवेगळ्या गाेष्टी आहेत. वैद्यकीय क्षेत्र आणि डाॅक्टरांचे उदाहरण देऊन मी मानवी शिकण्याबद्दलचा हा मुद्दा आणखी स्पष्ट करता येणे श्नय आहे. प्रत्येक डाॅक्टरला प्रत्येक रुग्णावर उपचार करण्याने अनुभव मिळताे; पण प्रत्येक जण ताे अनुभव सारख्याच प्रकारे आपल्या प्रतिभेत किंवा सहाव्या इंद्रियात रूपांतरित करू शकत नाही. यासाठी विश्लेषणात्मक मन, प्रत्येक रुग्णाबद्दल विचार करण्याची सवय, उत्तम समन्वयाची शक्ती, ध्यानधारणा, अध्यात्म, व्यावसायिक नसलेला दृष्टिकाेन इत्यादी अनेक गाेष्टी महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
 
ज्या प्रकरणांमध्ये इतर डाॅक्टर परिणाम देऊ शकलेले नाहीत, तिथे कधी कधी असे तज्ज्ञ परिणाम देतात! प्रत्येक क्षेत्रात अशी अनेक उदाहरणे देता येतील. ही बाब सामान्य आणि लहान वाटू शकते, परंतु जीवनातील तिचे परिणाम खूप माेठे आणि महत्त्वाचे असतात.
जीवन गतिमान आणि चैतन्यमय ठेवा वृद्ध हाेणे नैसर्गिक आहे; परंतु परिपक्व हाेणे ही एक जाणीवपूर्वक केलेली प्रक्रिया आहे. जाे माणूस वाचन, अनुभव, सराव आणि विचारांमधून शिकताे ताे महत्त्वाचा असताे, त्याच्यासाेबतचे नातेसंबंध आणि सराव तुम्हाला खूप काही देतात. काहीही न शिकता माेठे हाेणे हे वाया गेलेल्या आयुष्याचे लक्षण आहे. जीवन गतिमान आणि चैतन्यमय ठेवण्यासाठी, स्वतःच्या आणि इतरांच्या अनुभवांवर चिंतन करा, त्यातून मिळालेल्या ज्ञानाने आपली समज आणि विचार अद्ययावत करत राहा, मग बघा की, वयानुसार तुमची एक अधिक चांगली आवृत्ती उदयास येत राहील. तुमची प्रतिभा बहरेल आणि तुमच्याशी संबंधित असलेले अनेक जणही प्रेरित हाेतील.